در سایه سار وحی: بررسی تفسیر راهنما (1)
28 بازدید
موضوع: سایر
نحوه تهیه : گروهی
محل انتشار : رشد ( اموزش قران ) ) تابستان 1384 - شماره 9 )(9 صفحه - از 3 تا 11)
تعداد شرکت کننده : 0

اشاره

در هشتمین نشست از مجموعه‏ی نشست‏های قرآن پژوهشی دوازدهمین نمایشگاه بین المللی قرآن کریم، «تفسیر راهنما»توسط دست‏اندرکاران این مجموعه معرفی شد و درباره‏ی روش‏های تحقیقاتی، گروه‏ها و واحدهای گوناگونی که در تهیه‏ی تفسیر نقش داشته‏اند، توضیحاتی ارائه شد.در این نشست حجت الاسلام و المسلمین معادیخواه(دبیر نشست)، حجت الاسلام و المسلمین محمدعلی ایازی، حجت الاسلام و المسلمین ملا حسنی و حجت الاسلام و المسلمین طالبی و آقای مرادی حضور داشتند. مشروح مذاکرات این نشست به منظور اطلاع خوانندگان عزیز مجله در پی می‏آید.

معادیخواه:خدمت مهمانان عزیزی که در این نشست حضور دارند، خیر مقدم می‏گویم و این ماه مبارک رمضان، ماه نزول قرآن را به همگان تبریک عرض می‏کنم. تحقیقات نوینی در شهر قم از سال‏ها پیش شروع شده و نهادی به قرآن پژوهی اختصاص پیدا کرده است.موضوع این نشست، بررسی مجموعه‏ای به نام«تفسیر راهنما»است که نوع جدیدی از تفسیر قرآن کریم به شمار می‏رود.بعد از پیدایش جمهوری اسلامی ایران، کار این تفسیر شروع شده و دارای تاریخچه‏ای است.شاید در بین دوستانی که در این نشست حضور دارند، بنده این توفیق را داشته‏ام که از لحظه‏ی شروع کاری که به کارهایی از جمله تفسیر راهنما منتهی شد، حضور داشتم.سال 1356 در«زندان اوین»، پس از حدود دو سال که بسیاری از دوستان از جمله آیت الله هاشمی رفسنجانی را ندیده بودم، در بند یک به هم رسیدیم و ایشان بعد از حدود بیش از دو سال، از کاری که داشتند، سراغ گرفتند.اگر بخواهیم این جزئیات را بگوییم، وقت جلسه گرفته می‏شود.

خلاصه‏ی مطلب این بود که زمانی تصمیم گرفته شد، برای«نهج البلاغه»به اصطلاح آن روز یک«الکاشف معنوی»تهیه شود.خود این اقدام و فلسفه و انگیزه‏های آن تاریخچه‏ای دارد.بخشی از آن را من عهده‏دار شدم و به«فرهنگ آفتاب»منتهی شد که یک معجم معنوی برای نهج البلاغه است.ایشان از آن کار پرسیدند که به کجا رسیده است.من توضیحاتی دادم و گفتم که الان کار به این شکل و سبک است و ایشان این روش را پسندیدند و گفتند که خوب است برای قرآن هم انجام شود و خود ایشان این کار را شروع کردند.

در آن زمان کاری که انجام می‏شد، در واقع نوعی نمایه سازی از مفاهیم قرآن کریم بود، که تاریخچه‏ی این کار یکی از بخش‏های خواندنی و شنیدنی کل تاریخ ما(تاریخ انقلاب اسلامی)است.بخش عمده‏ی وقت ایشان در زندان به قرآن اختصاص می‏یافت و خوشبختانه می‏شد منابعی مثل تفاسیر را به زندان آورد.در آن زمان حدود 30 دفتر آماده شد که الان هم موجودند.کسانی که این دفترها را دارند، بین دفترهای اول تا چهارم با دفترهای بعدی تفاوتی می‏بینند.در دفترهای اول تا چهارم هر دو صفحه نوشته‏

دارند و از دفتر پنجم به بعد، فقط یک صفحه نوشته دارد که این نتیجه‏ی عدم توفیق و در واقع قطع همکاری بنده با ایشان به علت آزادی از زندان بود.

این شروع قضیه بود.در واقع هدف این بود که برای قرآن کریم معجم معنوی فراهم بشود، به طوری که اگر کسی بخواهد بداند درباره‏ی هر موضوعی در قرآن کریم چه آیاتی هست، باید طبقه‏بندی و موضوع بندی این مجموعه را در اختیار داشته باشد.

بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، مؤسس و بانی اصلی کار، درگیر کارهای دیگری شد.

مدت‏ها ضمن درگیری‏هایی که درباره‏ی انقلاب و مسائل جمهوری اسلامی بود، این دغدغه هم وجود داشت که سرنوشت کار به کجا می‏انجامد.نهادهای بسیاری داوطلب شدند، این کار را انجام دهند؛از صدا و سیما گرفته تا حزب جمهوری اسلامی.در نهایت، قرعه‏ی فال به نام دفتر تبلیغات اسلامی قم افتاد و مسؤولان، دفترهای نیمه تمام را گرفتند و قرار شد کار را با تلاش فضلای قم به سامان برسانند.

مسؤولیت اولین گروهی که کار را شروع کردند، با حجت الاسلام ایازی بود.از این جا فعالیت با هدف تمام کردن کار نیمه تمامی شروع شد که باید به«معجم معنوی»قرآن کریم می‏انجامید.

اما داستان به گونه‏ی دیگری پیش رفت و از دل این کار، کارهای دیگری هم درآمدند که بحث امشب فقط به«تفسیر راهنما»اختصاص یافته است.در واقع این تفسیر، با آن کاری که گفتم به شکلی ارتباط پیدا می‏کند.آنچه که بسیار مهم است، نقش چشمگیر و اساسی این کار در نهادینه شدن قرآن پژوهی در حوزه‏ی علمیه قم بود که افتخار بزرگی است.ولی در هر صورت، تفسیر راهنمایی که امشب درباره‏ی آن بحث می‏شود، یک بخش از مجموعه کارهایی است که به معجم نویسی ارتباط پیدا می‏کند.از جناب آقای ایازی خواهش می‏کنم، داستان ادامه‏ی کار و به خصوص آنچه را که به تفسیر راهنما مربوط می‏شود، برای حضار بیان کنند.

ایازی:چون فرصت بسیار کم است، کم‏تر به تاریخچه‏ی تفسیر راهنما و بیش‏تر به جایگاه هدف‏ها و ویژگی‏های آن می‏پردازم.امید است، بقیه‏ی دوستان توضیح مرا کامل کنند. دفترهای تفسیر راهنما در سال 1366 به من واگذار شدند.وقتی بررسی کردم، به آقای رفسنجانی پیشنهاد دادم، این کار به صورت یک کار گروهی و با استفاده از منابع گسترده‏ی تفسیری و روایی و لغوی ادامه پیدا کند.به همین دلیل، در سال 1366 گروه‏های تفسیری در قالب گروه‏های چهار و پنج نفری تشکیل شدند.هر دفتری و هر قسمتی از تفسیر را یک گروه انجام می‏داد، روی موضوع کار می‏کرد و آن را بسط و

یا قبض می‏داد.سپس به دست گروه دوم می‏افتاد و گروه دوم آن را بررسی می‏کرد.گروه دیگری نیز مطالب را ویرایش و برای مراحل بعدی آماده می‏کرد.

محصول این مجموعه کار، 20 جلد تفسیر می‏شود که تا به حال 19 جلد از آن به چاپ رسیده است. جلد بیستم نیز تمام شده، ولی هنوز در دست چاپ و انتشار است. وقتی برای تفسیر راهنما برنامه‏ریزی می‏کردیم، عقیده داشتیم که تفسیر راهنما صرفا یک تفسیر نیست، بلکه مجموعه کاری است که می‏تواند، در مجموعه‏ی پژوهش‏های قرآنی قرار گیرد و نخستین کارش این است که پیام‏ها و مدلول‏های قرآن استخراج و طبقه بندی بشوند.از کارهای دیگرش این است که یک کلید قرآن و فرهنگ موضوعی قرآن در کنار تهیه شود.کار سوم که می‏تواند انجام شود این است که یک بانک اطلاعات قرآنی از مجموعه‏ی تفسیرها و نمایه‏های موضوعی به دست بیاید و در مرحله‏ی چهارم، نگاه این بود که همه‏ی مجموعه، زمینه‏ای را برای تهیه‏ی یک تفسیر موضوعی فراهم کند.

در کاری که الان به نام تفسیر راهنما انجام شده است، کاری است که حداقل 50 نفر نیروی محقق و زبده‏ی حوزه‏ی علمیه‏ی قم انجام داده‏اند.اگر این مجموعه را با کار اولیه‏ی آن مقایسه کنیم، شاید بتوان گفت، چهل درصد آن به دوره‏ی اول مربوط می‏شود و بقیه‏اش توسط محققان«مرکز فرهنگ و معارف قرآن»انجام گرفته است.علاوه بر این گروه، مجموعه‏ی دیگری هم برای نمایه سازی کار می‏کردند که آقای مرادی مسؤول آن بود.هدف گروه، این بود که نمایه سازی و اطلاعات را به صورت علمی و فنی سازماندهی کنند. بخش اطلاع رسانی در حوزه‏ی دین، کار جدیدی بود که در حوزه‏های علمیه انجام شد.

در زمینه‏ی جایگاه تفسیر راهنما می‏توان گفت، به لحاظ طبقه بندی بین تفسیرهای دیگر، یک تفسیر عصری است؛یعنی متعلق به زمان خود است.اگر آن را با تفسیرهای موجود، یعنی ده تا بیست تفسیر موجود چه فارسی و چه عربی که در این دو دهه‏ی اخیر در فرهنگ شیعه تولد یافته‏اند، مقایسه کنیم، یکی از تفسیرهای کارآمد قرآنی است که می‏تواند با مخاطبان خود به شکل طبقه بندی شده و با دسته‏بندی مطالب، ارتباط برقرار کند.این تفسیر هفت ویژگی دارد.

در مجموعه‏ی تفسیرهایی که تا کنون چاپ شده‏اند، شاید فقط دو تفسیر داشته باشیم که‏ ... ادامه در لینک

آدرس اینترنتی